دکتر حسن بیات، مسئول کارگروه ارزیابی روش های اندازه‌گیری (WG-MEP) فدراسیون بین‌المللی شیمی بالینی و طب آزمایشگاهی (IFCC  وعضو برجسته کارگروه IFCC و از صاحب‌نظران بین‌المللی پایش کیفیت در حوزه آزمایشگاه‌های تشخیص طبی هستند. ایشان با رویکرد گذار از روش‌های سنتی به «مدیریت هوشمند کیفیت»، نقشی کلیدی در ارتقای استانداردهای آزمایشگاهی در سطح ملی و بین المللی دارند. 

همکاران فرهیخته، مسئولین فنی، و مسئولین پایش کیفیت آزمایشگاه‌های تشخیص طبی کشور؛
 با عرض درود و احترام 
پایش مستمر فعالیت‌ها، عیب‌یابی دقیق و ارتقای عملکرد، شریان حیاتی هر آزمایشگاه تشخیص طبی است؛ فرآیندی که در ذات خود بر «جمع‌آوری داده‌ها» و «تفسیر صحیح آن‌ها» استوار است. در دنیای امروز، تضمین کیفیت (Quality Assurance) دیگر صرفاً یک فرآیند ایستا نیست، بلکه جریانی پویاست که هرچه داده‌های تغذیه‌کننده آن غنی‌تر باشد، ارزیابی‌های ما دقیق‌تر و تصمیم‌گیری‌های بالینی ما مطمئن‌تر خواهد بود.
در این میان، برنامه‌های «همگروه» (Peer Group) یکی از مؤثرترین ابزارهای دستیابی به این هدف هستند. این برنامه‌ها با جمع‌آوری پیوسته و روزانه نتایج از آزمایشگاه‌های متعدد در شرایط محیطی و جغرافیایی گوناگون، اجازه می‌دهند تا فراتر از تحلیل‌های محدود درون‌آزمایشگاهی، به برآوردی دقیق از عملکرد کیت‌ها، پایداری مواد کنترل و دقت روش‌های سنجش دست یابیم.

ما در حال گذار از پارادایم «ارزیابی‌های لحظه‌ای» (Snapshot) به سوی «پایش مستمر و نگاه از بیرون» هستیم. آزمایشگاه‌های پیشرو در سطح جهانی، دیگر به ارزیابی‌های مقطعی بسنده نمی‌کنند؛ چرا که نگاه به کیفیت در خارج از مرزهای آزمایشگاه، تصویر شفاف‌تری از عملکرد واقعی (Field Performance)  ارائه می‌دهد.
توانمندی‌های برنامه‌های همگروه در تضمین کیفیت:

• همسنجی عملکرد: مقایسه میانگین و پراکندگی نتایج آزمایشگاه شما با سایر مراکز هم‌تراز؛
• سنجش عدم صحت (Bias): محاسبه دقیق انحراف از میانگین گروه؛
• تحلیل شرایط محیطی: ارزیابی رفتار روش‌های سنجش در اقلیم‌ها و شرایط جغرافیایی مختلف؛
• تبادل‌پذیری (Commutability): کمک به ارزیابی رفتاری مواد کنترل در شرایط واقعی؛
• سیاست‌گذاری کلان: یاری به نهادهای نظارتی برای شناسایی روش‌های نیازمند اصلاح و هماهنگ‌سازی (Harmonization)؛
• آینده‌پژوهی: امکان پیش‌بینی مخاطرات عملکردی در سطح آزمایشگاه یا روش‌های سنجش، با بهره‌گیری از ابزارهای نوین تحلیل داده و هوش مصنوعی.

خوشبختانه «انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی» با تلاشی ارزنده، برنامه همگروه را برای بسیاری از آنالیت‌ها، از جمله به تازگی برای HbA1c، راه‌اندازی کرده است. این گام، اقدامی زیربنایی و شایسته تقدیر است. آزمایشگاه‌ها با مشارکت در این برنامه، نه تنها از ابزاری کارآمد برای تضمین کیفیت بهره‌مند می‌شوند، بلکه در پویایی و تکامل این زیست‌بوم علمی نیز نقشی فعال ایفا خواهند کرد. از این رو، به عنوان یک همکار، مشارکت در این برنامه را به یکایک شما بزرگواران توصیه می‌کنم.

پروفسور جیمز وستگارد در صفحات پایانی یکی از کتب مرجع خود، نقل به مضمونی تأمل‌برانگیز دارد: "شما که تا اینجای کتاب را خوانده‌اید، مطمئناً به کیفیت متعهد هستید؛ وگرنه تا اینجا ادامه نمی‌دادید."
به همین سیاق، شما همکارانی که برای خواندن این متن وقت گذاشتید، نشان داده‌اید که «تضمین کیفیت» را نه به عنوان یک الزام اداری، که به عنوان یک «فرهنگ حرفه‌ای» و ارزش بنیادین می‌شناسید. «مشارکت شما در این برنامه، مهر تأییدی بر اعتبار علمی آزمایشگاه‌تان است. بیایید با هم، استاندارد جدیدی از دقت را به جامعه پزشکی هدیه دهیم؛ چرا که سلامتِ بیماران، بهترین پاداشِ تعهدِ ما به کیفیت است.»

با احترام و آرزوی بالندگی برای جامعه آزمایشگاهی سرزمین آریائی ما
حسن بیات
دانش‌آموخته علوم آزمایشگاهی