بیانیه رسمی و روشنگری پیرامون برنامه ارزیابی کیفیت خارجی (EQA)

اساتید گرانقدر، مسئولین محترم فنی و همکاران ارجمند جامعه آزمایشگاهی کشور

با سلام و احترام؛

پیرو انتشار بیانیه‌ای از سوی همکاران محترم هیأت‌مدیره انجمن علمی آسیب‌شناسی پزشکی مبنی بر درخواست عدم مشارکت در برنامه ارزیابی کیفیت خارجی (EQA) انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی، جهت تنویر افکار عمومی جامعه پزشکی و صیانت از مرزهای دانش، سلامت عمومی و قانون‌مداری، نکات زیر به استحضار می‌رسد:

۱. پیشگامی تاریخی و بنیان‌گذاری نظام کنترل کیفیت کشور
مفهوم تضمین کیفیت و برنامه‌های ارزیابی مهارت آزمایشگاهی (PT/EQA) در ایران، سابقه‌ای دیرینه دارد و تصادفی نیست. اساتید و همکاران دکترای علوم آزمایشگاهی که در بیش از سه دهه گذشته در مقاطع متمادی مدیریت و ریاست «آزمایشگاه مرجع سلامت وزارت بهداشت» را بر عهده داشته‌اند، از بنیان‌گذاران اصلی و معماران استاندارد سازی و ارزیابی کیفیت خارجی در کشور بوده‌اند. این تجارب گران‌سنگ دانشگاهی و مدیریتی طی دهه‌ها تبدیل به دانشی بومی، استاندارد و نهادینه‌شده در انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی گردیده است؛ بنابراین زیر سوال بردن زیرساختی که خود واضع و معمار آن بوده‌ایم، ادعایی بی‌اساس و دور از انصاف تاریخی است.

۲. صلاحیت انحصاری و حاکمیتی آزمایشگاه مرجع سلامت و تبعات حقوقی تشکیک در آن
طبق قوانین و اسناد بالادستی نظام سلامت، تنها مرجع قانونی، نظارتی و متولی حاکمیتی ارزیابی و تأیید صلاحیت برنامه‌های کنترل کیفیت خارجی و اعتباربخشی در کشور، «آزمایشگاه مرجع سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» است.

برنامه EQA انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی دارای تمامی مجوزها و تاییدیه رسمی اعتبار علمی از این نهاد بالادستی بوده و منطبق بر استانداردهای بین‌المللی (از جمله الزامات ISO/IEC 17043) فعالیت می‌کند.

انجمن آسیب‌شناسی فاقد هرگونه جایگاه و صلاحیت قانونی برای سلب اعتبار، داوری یا وتوی برنامه‌های دارای مجوز وزارت بهداشت است. طرح ادعاهای کلی، مبهم و بدون ارائه کوچک‌ترین مستند علمی علیه اعتبار یک برنامه رسمی حاکمیتی، علاوه بر اینکه رویه‌ای غیرقانونی و تضعیف‌کننده جایگاه نهادهای بالادستی سلامت است، به‌دلیل تشویش اذهان عمومی و ایجاد اخلال در برنامه‌های پایش سلامت کشور، واجد وصف مجرمانه بوده و از مراجع ذی‌صلاح حقوقی و قضایی قابل پیگیری خواهد بود.

۳. انحراف از رسالت علمی و سوق دادن صنف به سمت قراردادهای تجاری
بسیار مایه شگفتی و تأسف است که متولیان محترم یک انجمن علمی، در بیانیه خود از یک‌سو به بهانه‌های واهی همکاران را از مشارکت در برنامه رسمی و غیرانتفاعی یک نهاد دیرپای علمی منع می‌کنند، و از سوی دیگر صراحتاً آزمایشگاه‌های کشور را به «مشارکت در برنامه یک شرکت خصوصی و تجاری خاص» با وعده تخفیف مالی و امضای مشترک سوق می‌دهند!

تبدیل فرآیند حیاتی تضمین کیفیت سلامت بیماران به ابزاری برای بازاریابی تجاری و تسویه‌حساب‌های صنفی، با منشور اخلاق پزشکی و رسالت تشکل‌های علمی در تضاد بنیادین است.

۴. اصل محرمانگی، آموزش‌محوری و ایمنی بیمار
برنامه ارزیابی کیفیت خارجی این انجمن، با رعایت اصل رازداری حرفه‌ای، صرفاً به‌منظور «شناسایی نقاط قوت و بهبود فرآیندهای فنی آزمایشگاه‌ها» و تضمین ایمنی بیماران طراحی شده است. نگاه صنفی و تفتیش‌گرایانه به یک فرآیند صددرصد تخصصی، ناشی از عدم شناخت عمیق از فلسفه EQA است. حضور گسترده و مستمر صدها آزمایشگاه معتبر در سراسر کشور در تمام این سال‌ها که بخش چشمگیری از آن‌ها توسط پاتولوژیست‌های فرهیخته اداره می‌شود بهترین گواه بر بی‌طرفی، سلامت علمی و سلامت اجرایی این برنامه است.
انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران، ضمن تأکید مجدد بر احترام عمیق به تمامی متخصصین و اساتید پاتولوژی کشور، یادآور می‌شود که خط‌کشی‌های صنفی نباید مرزهای علم، اخلاق حرفه‌ای و سلامت مردم را مخدوش سازد.

از کلیه مسئولین محترم فنی آزمایشگاه‌های سراسر کشور (اعم از پاتولوژیست‌ها و متخصصین علوم آزمایشگاهی) دعوت می‌نماییم که فارغ از فضاسازی‌های غیرکارشناسی، همچون گذشته بر پایه شواهد علمی و استانداردهای رسمی وزارت بهداشت حرکت کرده و با حضور مستمر در برنامه‌های ارزیابی مهارت، پاسدار اعتبار علمی و ایمنی آزمایش‌های بالینی بیماران باشند.

انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران