بسمه تعالی

تمامیت خواهی در حوزه آزمایشگاه تشخیص طبی

چندی است برخی از اعضای محترم انجمن آسیب شناسی در مصاحبه های مختلفی نکاتی را در خصوص صلاحیت تصدی مسئولیت فنی آزمایشگاههای تشخیص پزشکی بیان داشته اند. این بیانات در حد یک اظهار نظر شخصی قابل ارزیابی است و طبعا در مقام بحث و بررسی باید صاحب نظران بسیاری از خانواده بزرگ آزمایشگاهی کشور در یک میزگرد این موضوع را تحلیل و تشریح نمایند . در چنین هم اندیشی فراگیری میتوان بدرستی پی برد که نقش هر یک از اعضاء جامعه آزمایشگاهی کشور در اداره، سرپرستی، ارائه خدمت و توسعه و ارتقاء خدمات آزمایشگاهی چقدر بوده و خواهد بود.

با بررسی اجمالی تاریخچه آموزش عالی کشور به روشنی میتوان دریافت که اولین دورههای آموزشی مدون جهت تربیت مسئول فنی آزمایشگاهها در دهه های 40 و 50 از میان فارغ التحصیلان رشته های داروسازی و دامپزشکی جهت اخذ درجه تخصصی علوم آزمایشگاهی آغاز شده و سپس در سال 1364 شورایعالی برنامه ریزی و گروه پزشکی شورایعالی انقلاب فرهنگی دوره دکترای علوم آزمایشگاهی را طراحی، مصوب و اجرا نموده است. دوره تخصصی آسیب شناسی تشریحی که قبلا نیز دایر بوده است در سال 1369 برای فارغ التحصیلان رشته پزشکی با پیشنهاد وزارت بهداشت و درمان تبدیل به دوره آسیب شناسی تشریحی (دوره قبلی) به انضمام آسیب شناسی بالینی (دوره جدید) گردید . فارغ التحصیلان رشته های علوم پایه پزشکی در مقطع دکترای تخصصی (Ph.D) نیز در بخش های متناظر تخصص خود کماکان حضور داشته و دارند.

حال بامرور بر سر گذشت فوق و با وجود اینکه تمام آئین نامه های چهار گانه (نحوه تاسیس و اداره آزمایشگاههای تشخیص طبی) از سال 1392 - 1374 روش قبول مسئولیت فنی هر چهار گروه را معین و طبق اساسنامه مربوط به ان تبین نموده است و هیچ وجه ترجیحی برای هیچ یک از ایشان تعیین ننموده است ادعای ارشدیت و ارجحیت چه معنی منطقی میتواند داشته باشد ؟

اگر این نظرات به منظور قضاوت در مورد سطح علمی و کفایت و جامعیت هر یک از رشته های چهار گانه بیان می شود، بطور منطقی نقاط ضعف و قوت هر یک از چهار گروه فوق میتواند در کار گروههای تخصصی نقد و بررسی قرار گیرد.

صاحبان این نوع نگرش که هر از چند گاهی یکی از گروههای آزمایشگاهی را در معرض تیغ نقد و حملات خود قرار می دهند بهتر است به جای پرداختن به حذف سایر رشته ها به دنبال اصلاح و استفاده از تمام ظرفیت های آموزشی در زمینه علوم آزمایشگاهی باشند و نیم نگاهی هم به نواقص موجود در رشته پاتولوژی داشته باشند.

به راستی این شیوه ناپسند که یک روز متخصصین علوم آزمایشگاهی و روز دیگر دکترای علوم آزمایشگاهی و بعد دکترای تک رشته را آماج انتقادات و حملات خود قرار می دهند چه هدفی را دنبال می کند ؟

طبق مقررات آژانس ملی اعتباربخشی علوم آزمایشگاهی(National Accrediting Agency for clinical Laboratory Sinences)  احراز صلاحیت تصدی فنی آزمایشگاه های تشخیص پزشکی هم از طریق علوم پایه بالینی ((Basic Science و هم از طریق رشته آسیب شناسی میسر است. این امر در نظام آموزش کشور ما نیز بیش از پنجاه سال سابقه موفق دارد و وجود و حضور هر یک از این گروه های تحصیلی به معنی رفع نیاز از دیگری نبوده و نیست.

به گمان منطقی، همه دوره های آموزشی اعم از علوم پزشکی و غیر آن همواره نیازمند ارزیابی، ارتقاء و روز آمد نمودن نظامنامه خود هستند و به مقتضای نیاز های نو پدید و توسعه دانش جهانی باید توانمند تر و کامل تر شوند، ولی این یک توصیه و نسخه همگانی است و نباید به عنوان حربه و چماق توسط یکی برعلیه دیگران مورد استفاده قرار گیرد.

گشودن باب تحقیر و توهین روش نامبارکی است که بالطبع به دیگر گروههای ذینفع این انگیزه را خواهد داد تا آنان نیز مدارا و سکوت هوشمندانه و عقل مدارانه را به کناری نهند و فصل مفصلی را در نقد و تحلیل گروه مقابل آغاز نمایند. این آغاز مشاجره ای بی پایان است و در آن هیچ خیری برای هیچ فرد یا گروهی نهفته نیست.

متاسفانه در سخنرانیها و مصاحبه های اخیر نکاتی وجود دارد که نیازمند تبیین و توضیح است. در روزنامه سپید شماره 857مورخه 19مردادماه 1395 بطور مکررهر کجا در آیین نامه تاسیس نام گروههای صاحب صلاحیت درج شده تنها از عنوان پاتولوژیست استفاده نموده اند که دلیلی بر نادیده انگاشتن قوانین و آیین نامه هاست و به نوعی انحصارطلبی را در ذهن خواننده تداعی می نماید. گفته شده است 60 % آزمایشات مورد درخواست توسط پزشکان غیر ضروریست و جهت درخواست تست باید پزشکان بالینی با پاتولوژیست ها مشورت نمایند و آنها اجازه حذف و تکمیل تستها را داشته باشند که پاسخ به این امر را به گروه های پزشکی بالینی و قضاوت آن ها واگذار می نماییم اما نکته مهمتر این است که با چه مجوزی می توان این تداخل وظیفه با پزشکان بالینی را توجیه کرد؟

فرموده اند نمونه های سایتو پاتولوژی به دلیل غیر قابل تکرار بودن باید در حضور پاتولوژیست تهیه و پذیرش شوند و بیمار باید توسط پاتولوژیست معاینه !!! شود و اطلاعات را از بیمار دریافت نماید تا وارد فاز بررسی آزمایشگاهی شود . در بخشی دیگر از سخنانشان اظهار نموده اند برخی آزمایشگاهها که پاتولوژیست ندارند نمونه ها را از بیمار گرفته و به آزمایشگاه پاتولوژی ارجاع می دهند و در این میان هم هزینه ای برای دلالی ! از بیمار دریافت می شود و هم اطلاعات لازم از بیمار از دست می رود و هم نمونه ها دستخوش تغییر می گردند.

در پاسخ به ایشان عرض می شود در تمام کشورهای پیشرفته و در حال توسعه دنیا سیستم ارجاع یا ارسال برخی نمونه ها از جمله نمونه های سایتو پاتولوژی بر طبق استانداردهای بین المللی نظیر 15189 و شرایط خاص ارجاع و ارسال نمونه از طریق آزمایشگاه مرجع سلامت سالهاست که به کلیه آزمایشگاهها ی کشور اعم از دولتی و خصوصی ابلاغ شده است . طبیعتا آزمایشگاههایی که اخیرا پروانه های آنها پس از ممیزیهای متعدد و مطابلق استانداردهای موجود تمدید شده است از شرایط پذیرش و ارسال نمونه ها و فرایند قبل از انجام آزمایش در مورد نمونه های سایتو پاتولوژی و نیز معیارهای رد نمونه بخوبی آگاه می باشند. نمونه های غیر قابل تکرار سایت وپاتولوژی در مطب یا کلینیک ها و اتاق عمل توسط همکاران پزشک تهیه می شوند و یقینا از نحوه نگهداری نمونه ها تا هنگام ارسال به آزمایشگاه بخوبی آگاهند.

از طرفی آزمایشگاه هایی که توسط همکاران دکترای علوم آزمایشگاهی و متخصصین علوم آزمایشگاهی اداره می شوند گرچه فاقد بخش پاتولوژی هستند ولی طبق همان استانداردها و آموزش ها با رعایت شرایط حفظ و نگهداری نمونه تا زمان آنالیز و نیز تکمیل پرسشنامه های مربوطه نمونه های مورد نظر را به آزمایشگاه پاتولوژی ارجاع می دهند.

لازم به ذکر است بسیاری از آزمایشگاه هایی که توسط همکاران پاتولوژیست اداره می شوند طبق آمار موجود فاقد بخش سایتوپاتولوژی هستند و نمونه ها را به سایر آزمایشگاه های پاتولوژی ارجاع می دهند. تشکیک در کیفیت نمونه ها طی فرایند ارسال و ارجاع بدون وجود آمار مستند از درصد نمونه های سایتوپاتولوژی که طی فرایند ارسال و ارجاع کیفیت اولیه را از دست داده ا ند شایسته یک فرد با سوابق علمی نیست !!!!!

ادعا شده است آزمایشگاه هایی که نمونه پاتولوژی را ارسال می نمایند از بیماران مبلغ اضافی جهت دلالی !!!! دریافت می نمایند. استفاده از کلمه دلال و نسبت دادن آن به کلیه همکاران اعم از پاتولوژیست – دکترای علوم آزمایشگاهی و متخصصین علوم آزمایشگاهی به هیچ وجه در خور یک چهره علمی نمی باشد. این ادعای کذب مبنی بر دریافت وجه اضافی و به زعم ایشان حق دلالی!!! با کدام سند و مدرک بیان شده که در صورت عدم وجود مستندات کافی قابل پیگرد قانونیست.

به هر روی بیان برخی مطالب بدون پشتوانه علمی و بدون آگاهی از منابع و مراجع معتبر بین المللی در رابطه با تصدی مسئولیت فنی آزمایشگاهها و تنها با اهداف تمامیت خواهی تضییع حقوق بر حق جامعه علوم آزمایشگاهی است. بدیهی است که هیچ گروهی نباید به روشهای حذفی و تخطئه برای تمامیت خواهی متوسل گردد. قطعا هرگاه این توان و انرژی تخریبی با روش های مناسب در مسیر صحیح تعامل جهت ارتقاء خدمات تشخیصی بکار رود شاید بتوان باری از دوش نظام سلامت و مردم این سرزمین برداشت.

روابط عمومی

انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی

تشخیص طبی ایران